Mentor czy opiekun stażu dla nauczyciela rozpoczynającego staż na mianowanego – kto powinien pełnić tę rolę?

Jeśli nauczyciel rozpoczynający staż na mianowanego wchodzi w procedurę awansu według starej ścieżki, dyrektor szkoły powinien wyznaczyć mu opiekuna stażu, a nie mentora [1][2]. Mentor jest zarezerwowany dla nauczyciela początkującego w nowym systemie przygotowania do zawodu i nie zastępuje opiekuna stażu przy stażu na mianowanie [1][2][8].

Kto powinien pełnić rolę przy stażu na mianowanego?

W przypadku stażu na stopień nauczyciela mianowanego według przepisów obowiązujących przed 1 września 2022 r. dyrektor wyznacza opiekuna stażu dla nauczyciela realizującego staż na mianowanie. Obowiązek ten wynika z art. 9c ust. 4 Karty Nauczyciela w brzmieniu sprzed nowelizacji i dotyczy kontynuowanej starej ścieżki awansu [2].

Mentor jest przypisany do nowej ścieżki, czyli do przygotowania do zawodu nauczyciela. Tę rolę dyrektor przydziela nauczycielowi początkującemu, a nie nauczycielowi odbywającemu staż na mianowanie [1][8]. Obie ścieżki funkcjonują równolegle do 31 sierpnia 2027 r., co przesądza o właściwym doborze roli wspierającej w zależności od trybu awansu [1][2].

Czym różni się opiekun stażu od mentora?

Opiekun stażu to osoba wskazywana w ramach procedury awansu na stopień nauczyciela mianowanego według przepisów sprzed 1 września 2022 r. i odpowiadająca za wsparcie w realizacji stażu na mianowanie [2]. Do jego zadań należy wykonywanie obowiązków zawodowych, dzielenie się wiedzą i doświadczeniem potrzebnym do zrealizowania stażu oraz prowadzenie zajęć demonstracyjnych dla nauczyciela odbywającego staż [5][7].

Mentor działa w nowym systemie przygotowania do zawodu na podstawie art. 9ca ust. 11 Karty Nauczyciela. Wspiera na bieżąco wdrażanie do pracy, pomaga w doborze form doskonalenia, dzieli się wiedzą i doświadczeniem, umożliwia obserwację własnych zajęć i ich omówienie, obserwuje zajęcia nauczyciela początkującego i je omawia, a także inspiruje do podejmowania wyzwań zawodowych [1][8][9].

W praktyce mentor jest funkcjonalnym odpowiednikiem opiekuna stażu w nowym systemie, ale zakres akcentów jest inny. Większy nacisk kładzie się na bieżące wdrażanie do pracy i planowe doskonalenie zawodowe w ramach przygotowania do zawodu. Różnice te są podkreślane w materiałach szkoleniowych i branżowych, aby uniknąć utożsamiania obu ról [3][4][8].

Jakie są podstawy prawne i daty graniczne?

Rola opiekuna stażu wynika z art. 9c ust. 4 Karty Nauczyciela w brzmieniu sprzed 1 września 2022 r., który wciąż ma zastosowanie do osób kontynuujących starą ścieżkę awansu na mianowanego [2]. Rola mentora została wprowadzona wraz z nowym systemem przygotowania do zawodu i jest opisana w art. 9ca ust. 11 Karty Nauczyciela [1][8][9].

Do 31 sierpnia 2027 r. funkcjonują równolegle dwie ścieżki. Nauczyciele kontraktowi mogą jeszcze realizować staż na mianowanie z opiekunem stażu, a po przekroczeniu tej daty, jeśli nie uzyskają mianowania, przejdą do przygotowania do zawodu i otrzymają mentora od 1 września 2027 r. [1][2]. Opiekun stażu nie przekształcił się automatycznie w mentora po 1 września 2022 r., są to odrębne funkcje z odrębnych regulacji [2].

Zmiany te i struktura nowego przygotowania do zawodu wraz z rolą mentora zostały opisane w materiałach resortowych publikowanych na stronach administracji rządowej [6].

Kto może być mentorem lub opiekunem?

Zarówno funkcję opiekuna stażu, jak i mentora może pełnić nauczyciel w stopniu mianowanym albo dyplomowanym. Wymóg ten wynika z przepisów regulujących obie ścieżki i jest konsekwentnie wskazywany w opracowaniach szkoleniowych [1][5].

Co do zasady, w szkołach publicznych nauczyciel zajmujący stanowisko kierownicze nie powinien pełnić funkcji opiekuna lub mentora. Wyjątek dotyczy przedszkoli oraz szkół niepublicznych, gdzie możliwe jest pełnienie tej roli także przez osobę na stanowisku kierowniczym [1][7][8].

Jak wygląda procedura wyznaczenia i wynagradzania?

Wyznaczenia dokonuje dyrektor szkoły. Najlepszą praktyką jest forma pisemna. Przepisy oraz wytyczne nie wymagają uzyskania zgody nauczyciela wyznaczonego do pełnienia funkcji, co upraszcza i przyspiesza procedurę organizacyjną w placówce [3].

Zarówno opiekun stażu, jak i mentor otrzymują dodatek za pełnioną funkcję. Jego wysokość określa organ prowadzący szkołę w ramach polityki płacowej i przepisów lokalnych [3].

Na mentora nałożono obowiązek ustawicznego poszerzania wiedzy oraz doskonalenia umiejętności w zakresie niezbędnym do wypełniania zadań wynikających z roli w nowym systemie przygotowania do zawodu [3].

Ile trwa wsparcie i kiedy się kończy?

Wsparcie w roli opiekuna stażu obejmuje czas trwania standardowego stażu na mianowanie, czyli 2 lata i 9 miesięcy [1].

Wsparcie w roli mentora trwa co do zasady 3 lata i 9 miesięcy w ramach przygotowania do zawodu nauczyciela. W określonych przypadkach może ono zostać skrócone do 2 lat i 9 miesięcy, co jest skorelowane z przepisami nowej ścieżki [1].

W nowym systemie rola mentora może ustać wcześniej, jeśli w drugim roku przygotowania nauczyciel początkujący otrzyma negatywną ocenę pracy. Oznacza to ustanie stosunku pracy i zakończenie wsparcia [1].

Dlaczego nie należy mylić tych ról?

Dwie ścieżki awansu funkcjonują równolegle i są rozłączne. Nauczyciele kontraktowi realizują staż na mianowanie w ramach starej ścieżki, dlatego powinni mieć przydzielonego opiekuna stażu, a nie mentora. Przygotowanie do zawodu dotyczy nauczyciela początkującego, który korzysta z wsparcia mentora według nowych regulacji [1][2].

Zakres czynności także jest inny. Mentor koncentruje się na bieżącym wdrażaniu do pracy, planowym doskonaleniu i refleksji nad praktyką, podczas gdy opiekun stażu wspiera realizację zadań wynikających z planu stażu na mianowanie, w tym organizuje zajęcia demonstracyjne i dzieli się warsztatem pracy wprost ukierunkowanym na wymogi stażowe [3][5][7][8][9].

Branżowe opracowania i szkolenia konsekwentnie wskazują, że utożsamianie ról prowadzi do nieprawidłowego przydziału wsparcia oraz trudności w dokumentowaniu osiągnięć i spełnianiu wymagań formalnych obu ścieżek [3][4].

Co powinien zrobić dyrektor, aby prawidłowo przydzielić wsparcie?

Dyrektor w pierwszej kolejności weryfikuje, czy nauczyciel rozpoczyna staż na mianowanie według starej ścieżki, czy przygotowanie do zawodu w nowym systemie. Na tej podstawie niezwłocznie wyznacza odpowiednio opiekuna stażu lub mentora z grona nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych, z poszanowaniem ograniczeń dotyczących stanowisk kierowniczych [1][2][5][7][8].

Następnie przekazuje informację w formie pisemnej i zapewnia środki na dodatek funkcyjny. Dyrektor powinien zadbać, aby mentor posiadał i aktualizował kompetencje niezbędne do wypełniania ustawowych obowiązków, a także aby mechanizmy obserwacji zajęć i omówień działały systemowo w planie pracy szkoły [3][9].

W okresie przejściowym do 31 sierpnia 2027 r. dyrektor musi uwzględniać funkcjonowanie obu rozwiązań i planować sukcesję ról, ponieważ osoby, które nie uzyskają mianowania w starej ścieżce, automatycznie przejdą do przygotowania do zawodu i będą wymagały wsparcia mentora od 1 września 2027 r. [1][2].

Podsumowanie

Dla nauczyciela rozpoczynającego staż na mianowanego właściwą osobą wspierającą jest opiekun stażu, a nie mentor. Mentor wspiera nauczyciela początkującego w nowym systemie przygotowania do zawodu. Decyzję o przydziale podejmuje dyrektor szkoły, kierując się przepisami właściwej ścieżki, statusem osoby pełniącej funkcję oraz harmonogramem okresu przejściowego obowiązującym do 31 sierpnia 2027 r. [1][2][3][5][7][8][9].

Źródła:

[1] https://www.ecrkbialystok.com.pl/index.php/aktualnosci_sg/1056-mentor-a-opiekun-w-systemie-awansu-zawodowego-nauczyciel

[2] https://www.portaloswiatowy.pl/awans-na-nauczyciela-mianowanego/mentor-czy-opiekun-stazu-nauczyciela-kogo-przydzielic-23867.html

[3] https://konferencje.etwinning.pl/storage/seminar/202404/ejJE2A3yjhSBh2BYAt37ZqfluNwYRRxZnTuKFDaw.pdf

[4] https://platformamm.pl/article/54116/opiekun-stazu-czy-mentor/

[5] https://old.lepszastrona.edu.pl/wp-content/uploads/2022/10/opiekun-stazu-i-mentor-2022-1.pdf

[6] https://www.gov.pl/attachment/26cc5e24-f211-488c-a035-60dbee93a066

[7] https://www.youtube.com/watch?v=wdG5tDTgP3Q

[8] https://konto.platformamm.pl/api/0/53781/demo

[9] https://samorzad.gov.pl/attachment/6e05ff44-4889-49a7-98b4-545212e377fb