Jakie są stopnie awansu zawodowego nauczyciela i co warto o nich wiedzieć?

Od 1 września 2022 roku polski system awansu zawodowego nauczycieli obejmuje wyłącznie dwa stopnie awansu: nauczyciel mianowany i nauczyciel dyplomowany. Przed uzyskaniem pierwszego stopnia każdy nauczyciel przechodzi etap przygotowania do zawodu i występuje jako nauczyciel początkujący [5][2]. Zmiany te zostały wprowadzone nowelizacją Karty Nauczyciela oraz rozporządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z 6 września 2022 r. [1][2]. Przedstawiamy szczegółowe omówienie obecnych stopni awansu zawodowego nauczycieli i kluczowych wymagań na każdym etapie tej ścieżki.

Stopnie awansu zawodowego nauczyciela – obecny podział

Aktualnie, po zmianie przepisów, obowiązują wyłącznie dwa oficjalne stopnie awansu zawodowego: nauczyciel mianowany oraz nauczyciel dyplomowany. Osoby rozpoczynające pracę w szkole funkcjonują jako nauczyciel początkujący, czyli odbywają przygotowanie do zawodu. Zlikwidowane zostały wcześniejsze, sformalizowane stopnie takie jak stażysta i kontraktowy, co zdecydowanie uprościło ścieżkę kariery nauczycielskiej [5][2][3].

Etapy awansu:

• Nauczyciel początkujący – przygotowanie do zawodu (do uzyskania mianowania),
• Nauczyciel mianowany,
• Nauczyciel dyplomowany.

Podstawa prawna i data wejścia zmian

Nowy system awansu wprowadzono na podstawie nowelizacji Karty Nauczyciela oraz rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z 6 września 2022 r. Przepisy weszły w życie od 1 września 2022 roku [1][2]. Nowy system przewiduje mniej rozbudowane procedury dokumentacyjne, co pozwala nauczycielowi skoncentrować się na pracy z uczniami i rozwoju zawodowym [3][1].

Nauczyciel początkujący – przygotowanie do zawodu

Każdy nauczyciel zaczyna pracę w szkole jako nauczyciel początkujący. W tej roli odbywa ustanowione przepisami przygotowanie do zawodu nauczyciela – trwa ono standardowo 3 lata i 9 miesięcy, choć możliwe jest jego skrócenie do 2 lat i 9 miesięcy w określonych przypadkach przewidzianych przepisami [1][2][4]. Minimalnym wymiarem zatrudnienia jest połowa obowiązkowego wymiaru zajęć [1][3].

Aby zakończyć ten etap, nauczyciel musi spełnić kluczowe warunki:

• Odbyć pełen okres przygotowania,
• Uzyskać co najmniej ocenę dobrą z pracy w ostatnim roku przygotowania,
• Pozytywnie zaliczyć zajęcia przeprowadzone w obecności komisji egzaminacyjnej [1][3].

Dopiero spełnienie powyższych wymagań pozwala przystąpić do postępowania kwalifikacyjnego oraz uzyskać pierwszy stopień awansu – mianowanie.

Stopień nauczyciela mianowanego

Po uzyskaniu pozytywnego wyniku podczas egzaminu przed komisją nauczyciel otrzymuje stopień nauczyciela mianowanego. Od tego momentu jego ścieżka rozwoju zawodowego obejmuje okres pracy niezbędny do ubiegania się o kolejny – najwyższy – stopień [5][1].

Podstawowe warunki, które trzeba spełnić przed uzyskaniem stopnia nauczyciela dyplomowanego to:

• Przepracowanie co najmniej 5 lat i 9 miesięcy po mianowaniu,
• Zrealizowanie dodatkowych wymagań określonych w rozporządzeniu (np. dokumentacja przebiegu pracy, pozytywne oceny pracy, ewentualne wsparcie mentora),
• Spełnienie formalnych kryteriów kwalifikacyjnych i merytorycznych [4][7].

W trakcie tego okresu nauczyciel podlega bieżącym ocenom (np. dyrektora szkoły), które potwierdzają podnoszenie kompetencji.

Stopień nauczyciela dyplomowanego

Po spełnieniu wymogów czasowych oraz innych warunków formalnych nauczyciel mianowany może przystąpić do postępowania o stopień nauczyciela dyplomowanego. Warunkiem jest nie tylko wymagana liczba przepracowanych lat, ale również przedłożenie odpowiedniej dokumentacji oraz uzyskanie pozytywnej opinii komisji kwalifikacyjnej [3][4].

W praktyce oznacza to, że nauczyciel musi:

• Wykazać się osiągnięciami dydaktycznymi i wychowawczymi,
• Spełnić szczegółowe kryteria wymienione w przepisach wykonawczych,
• Przejść pozytywnie postępowanie przed powołaną komisją [3][4].

Uzyskanie stopnia dyplomowanego otwiera pełnię możliwości awansu w ramach systemu oświaty i wiąże się także z wyższym uposażeniem.

Najważniejsze zasady i wyjątki w procedurze awansu

Zmiany przepisów wprowadziły uproszczenie procedur – zrezygnowano z obowiązkowego planu rozwoju zawodowego i składania szczegółowych sprawozdań. Dokumentacja ma obecnie formę uproszczoną, co przyspiesza i ułatwia ścieżkę awansu [3][1]. Bardzo istotne pozostają natomiast oceny pracy w ostatnim roku przygotowania i wskaźniki efektywności potwierdzane przed komisją [1][3].

Szczególne przypadki przewidziane w przepisach dotyczą m.in. osób posiadających tytuł naukowy, wykształcenie międzynarodowe lub znaczne doświadczenie indywidualne – mogą one ubiegać się o skrócenie ścieżki przygotowania lub wyjątkowe tryby postępowania awansowego [3][5]. Przepisy przejściowe umożliwiają również nauczycielom rozpoczęcie awansu na dotychczasowych zasadach do 31 sierpnia 2027 roku, jeśli rozpoczęli staż lub uzyskali poprzednie stopnie przed wejściem w życie nowelizacji [2].

Mechanizmy oceniania i egzaminy

Centralnym elementem każdego przejścia na wyższy stopień awansu jest egzamin lub rozmowa przed komisją egzaminacyjną. Komisja weryfikuje poziom przygotowania zawodowego, ocenia przeprowadzone zajęcia oraz analizuje dotychczasowe osiągnięcia nauczyciela [1][3]. Wynik egzaminu bezpośrednio decyduje o otrzymaniu kolejnego stopnia awansu.

Wszystkie kryteria oceniania, wymagania formalne i mechanizmy odwoławcze są szczegółowo opisane w Karcie Nauczyciela oraz aktach wykonawczych MEN [1][3][5].

Podsumowanie

Współczesny system awansu zawodowego nauczycieli w Polsce od 1 września 2022 roku obejmuje trzy kluczowe etapy: przygotowanie do zawodu (nauczyciel początkujący), nauczyciel mianowany oraz nauczyciel dyplomowany. Najistotniejsze zmiany to uproszczenie procedury oraz redukcja stopni awansu do dwóch. Kluczowe pozostaje pozytywne przejście postępowania przed komisją i uzyskanie wymaganej oceny pracy [5][1][2]. System umożliwia skracanie ścieżki awansowej w przypadkach wyjątkowych oraz respektuje prawa nabyte w okresie przejściowym [3][2]. Pełna ścieżka awansu jest precyzyjnie uregulowana prawnie, zapewnia transparentność i sprzyja rozwojowi zawodowemu nauczycieli.

Źródła:

1. https://ecrkbialystok.com.pl/aktualnosci-sg/1031-awans-nauczyciela-wg-nowej-sciezki-od-nauczyciela-poczatkowego-do-mianowanego
2. https://ciekawecv.pl/blog/nowa-sciezka-awansu-zawodowego-nauczyciela/
3. https://auxilia-oswiata.pl/awans-zawodowy-nauczyciela-przepisy-i-stan-prawny/
4. https://studia-pedagogiczne.pl/aktualnosci/awans-zawodowy-nauczyciela-2025-nowe-przepisy/
5. https://pl.wikipedia.org/wiki/Awans_zawodowy_nauczycieli
6. https://epedagog.edu.pl/aktualnosci/stopnie-awansu-zawodowego-nauczyciela-w-2025-roku/